Sözlük

Mali ve Vergisel Terimler Sözlüğü

Vergi, muhasebe ve mevzuat dünyasının sık karşılaşılan terimlerini sade ve doğru açıklamalarla bir araya getirdik. Aramak istediğiniz terimi yazın ya da harflere göz atın.

A BD EGİKMP R STY

31 terim listeleniyor

A

Adi Komandit Şirket: En az bir komandite (sınırsız sorumlu) ve bir komanditer (koyduğu sermaye ile sınırlı sorumlu) ortaktan oluşan şahıs şirketidir. Komandite ortaklar şirketi yönetir ve borçlardan tüm mal varlıklarıyla sorumludur. Komanditer ortaklar yönetime katılamaz, sorumlulukları taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlıdır.
Anonim Şirket: Sermayesi paylara bölünmüş, ortakların sorumluluğu taahhüt ettikleri sermaye payı ile sınırlı olan bir sermaye şirketidir. Kurumlar vergisi mükellefidir ve en az bir ortakla kurulabilir. Pay devri kolaydır ve halka açılmaya elverişli yapısıyla büyük ölçekli işletmeler için tercih edilir.

B

Beyanname: Mükellefin vergiye tabi gelir, kazanç veya işlemlerini vergi dairesine bildirdiği resmi belgedir. Çoğunlukla elektronik ortamda (e-beyanname) verilir. KDV, gelir, kurumlar ve muhtasar gibi türleri vardır; her birinin yasal verilme süresi farklıdır.

D

Damga Vergisi: Sözleşme, taahhütname, makbuz, kira kontratı gibi hukuki ve mali değer taşıyan kâğıtların düzenlenmesi üzerinden alınan vergidir. Nispi (binde oranlı) veya maktu (sabit tutarlı) olarak hesaplanır. Genellikle kâğıdı imzalayan taraflar müteselsilen sorumludur.
Dönem: Vergilendirmeye esas alınan zaman dilimidir. Hesap dönemi normalde takvim yılıdır (1 Ocak – 31 Aralık). KDV ve muhtasar gibi vergilerde aylık, geçici vergide üç aylık dönemler esas alınır. Vergi yükümlülükleri bu dönemler itibarıyla doğar ve beyan edilir.

E

E-Defter: Yevmiye defteri ve defter-i kebirin elektronik ortamda tutulduğu, GİB onaylı standartlara (berat) uygun dijital defter sistemidir. Kâğıt defter tasdiki yerine geçer ve beratları belirli sürelerde Gelir İdaresi Başkanlığına yüklenir. Belirli ciro ve mükellefiyet kriterlerini aşan işletmeler için zorunludur.
E-Fatura: Kâğıt fatura yerine elektronik ortamda düzenlenen, GİB sistemi üzerinden taraflar arasında iletilen yasal faturadır. Kayıtlı kullanıcılar birbirlerine yalnızca e-fatura kesebilir. Belirli ciro eşiğini aşan veya bazı sektörlerde faaliyet gösteren mükellefler için zorunludur.

G

Geçici Vergi: Gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin, yıllık vergilerine mahsuben üçer aylık dönem kazançları üzerinden peşin ödedikleri vergidir. Yıl içinde dört dönem halinde beyan edilir ve ödenir. Yıl sonunda hesaplanan nihai vergiden mahsup edilir; fazla ödenen kısım iade veya mahsup edilir.
Gelir Vergisi: Gerçek kişilerin bir takvim yılında elde ettiği kazanç ve iratlar üzerinden alınan dolaysız vergidir. Ticari, zirai, serbest meslek kazançları ile ücret, kira, menkul sermaye iradı ve diğer kazançları kapsar. Artan oranlı (müterakki) tarifeye göre hesaplanır.
Götürü Usul: Gerçek kazancın tespiti yerine, kanunda belirlenen ölçütlere göre kazancın götürü (toptan) olarak belirlendiği basitleştirilmiş vergileme yöntemidir. Defter tutma yükümlülüğünü hafifletir. Günümüzde yerini büyük ölçüde basit usule bırakmıştır.

İ

İhtirazi Kayıt: Mükellefin beyannamesini verirken, beyan ettiği matrah veya verginin bir kısmına itiraz hakkını saklı tuttuğunu belirten şerhtir. Bu kayıtla verilen beyanname üzerine tahakkuk eden vergiye karşı dava açma hakkı korunur. Aksi halde kişi kendi beyanına dava açamaz.
İndirim: Vergi matrahını veya hesaplanan vergiyi azaltan kanuni unsurdur. KDV’de yüklenilen verginin hesaplanan vergiden düşülmesi, gelir vergisinde eğitim, sağlık, bağış gibi harcamaların matrahtan indirilmesi örnek verilebilir. İndirimler belgelendirme ve yasal sınır koşullarına tabidir.

K

KDV (Katma Değer Vergisi): Mal ve hizmet teslimlerinde, üretimden tüketime her aşamada eklenen değer üzerinden alınan dolaylı bir tüketim vergisidir. Satıcı hesapladığı KDV’den, alışlarında ödediği KDV’yi indirir ve aradaki farkı vergi dairesine öder. Nihai yükü tüketici üstlenir.
Kurumlar Vergisi: Anonim, limited gibi sermaye şirketleri ile kooperatif, iktisadi kamu kuruluşu ve dernek-vakıf iktisadi işletmelerinin kazançları üzerinden alınan vergidir. Kurum kazancı, gelir vergisinin ticari kazanç hükümlerine göre tespit edilir ve tek (düz) oran üzerinden hesaplanır.

M

Mali Müşavir (SMMM): Serbest Muhasebeci Mali Müşavir; defter tutma, beyanname düzenleme, mali tablo hazırlama ve danışmanlık hizmeti veren, ruhsatlı ve TÜRMOB’a bağlı meslek mensubudur. İşletmelerin muhasebe ve vergi süreçlerini yürütür. Mesleğe giriş sınav ve staj koşullarına bağlıdır.
Mali Tatil: Her yıl 1–20 Temmuz arasında uygulanan, beyanname verme ve bildirim sürelerinin uzadığı dönemdir. Bu süreye rastlayan birçok vergisel ödevin son günü tatilin bitimini izleyen yedinci güne kadar uzar. Amacı meslek mensuplarına ve mükelleflere nefes aldırmaktır.
Matrah: Verginin hesaplanmasına esas olan, üzerine vergi oranının uygulandığı tutardır. Gelir vergisinde indirimler düşüldükten sonra kalan kazanç, KDV’de teslim bedeli matrahı oluşturur. Matrahın doğru tespiti verginin doğru hesaplanmasının temelidir.
Muhtasar (Beyanname): İşverenlerin ve vergi sorumlularının; ücret, kira, serbest meslek ödemesi gibi yaptıkları ödemelerden kestikleri (stopaj) vergileri toplu olarak bildirdiği beyannamedir. SGK prim bildirimleriyle birleştirilerek Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi adıyla verilir.
Mükellef: Vergi kanunlarına göre üzerine vergi borcu düşen gerçek veya tüzel kişidir. Verginin asıl yükümlüsüdür; beyanname verme, defter tutma ve vergiyi ödeme gibi maddi ve şekli ödevleri yerine getirmekle sorumludur.
Müstehlik: Mal veya hizmeti nihai olarak tüketen kişi, yani tüketicidir. Dolaylı vergilerde (özellikle KDV ve ÖTV) verginin ekonomik yükünü fiilen üstlenen taraftır. Üretim-tüketim zincirinin son halkasıdır.

P

Pişmanlık: Beyan dışı bırakılan veya eksik beyan edilen bir vergiyi, idare tespit etmeden önce mükellefin kendiliğinden bildirmesi halinde uygulanan müessesedir. Pişmanlıkla beyan edilen vergiye vergi ziyaı cezası kesilmez; yalnızca pişmanlık zammı ile vergi ödenir.

R

Reeskont: Vadesi gelmemiş senetli alacak ve borçların, bilanço günü itibarıyla bugünkü değerine indirgenmesi işlemidir. Bu indirgemeyle dönem kârı, paranın zaman değerini yansıtacak şekilde düzeltilir. Hesaplamada genellikle resmi reeskont oranı kullanılır.

S

SGK (Sosyal Güvenlik Kurumu): Çalışanların emeklilik, sağlık, iş kazası ve işsizlik gibi sosyal güvenlik haklarını yöneten kamu kurumudur. İşverenler, çalışanlarının prime esas kazançları üzerinden SGK primi tahakkuk ettirir ve öder. Prim bildirimleri muhtasar beyanname ile birlikte yapılır.
Stopaj: Gelirin elde edilmesi aşamasında, ödemeyi yapan tarafından kaynağında kesilerek vergi dairesine yatırılan vergidir (kaynakta kesinti). Ücret, kira ve serbest meslek ödemelerinde yaygındır. Kesilen tutar, gelir sahibinin yıllık vergisinden mahsup edilebilir.

T

Tahakkuk: Tarh ve tebliğ edilen verginin ödenmesi gereken aşamaya gelmesidir. Beyana dayanan vergilerde beyannamenin verilmesiyle vergi aynı anda tahakkuk eder. Tahakkukla birlikte verginin tutarı ve vade tarihi kesinleşir.
Tahakkuk Fişi: Beyana dayanan vergilerde, beyanname üzerine verginin tahakkuk ettiğini gösteren ve tahsil edilebilir hale geldiğini belgeleyen evraktır. e-Beyanname sisteminde elektronik olarak oluşturulur. Verginin tutarını ve ödeme süresini içerir.
Tarhiyat: Vergi matrahı üzerinden ödenmesi gereken vergi tutarının idarece hesaplanıp belirlenmesi işlemidir (verginin tarhı). Beyana dayalı, ikmalen, re’sen veya idarece tarhiyat türleri vardır. Tarh işlemini tebliğ izler.
Tebligat (e-Tebligat): Vergi idaresinin işlem, ihbarname veya cezalarını mükellefe hukuken usulüne uygun olarak bildirmesidir. e-Tebligat, bu bildirimlerin elektronik ortamda yapılmasıdır. Elektronik tebligat, gönderimi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır.
Tescil: Bir şirketin, şube açılışının veya esas sözleşme değişikliğinin ticaret siciline kaydedilmesi işlemidir. Tescil ile şirket tüzel kişilik kazanır ve işlem üçüncü kişilere karşı hüküm ifade eder. Tescil edilen hususlar Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilir.
Tevkifat: Bir ödeme üzerinden verginin tamamının veya bir kısmının kaynağında kesilmesidir. Gelir vergisi stopajı dışında, KDV tevkifatı da yaygındır: belirli işlemlerde alıcı, KDV’nin bir kısmını satıcıya ödemeyip doğrudan vergi dairesine yatırır.

Y

Yeminli Mali Müşavir (YMM): Tasdik (denetim) yetkisine sahip, en üst düzey mali müşavirlik unvanıdır. Defter tutamaz; ancak mali tabloların ve beyannamelerin mevzuata uygunluğunu inceleyip tasdik raporu düzenler. YMM olmak için SMMM olarak belirli süre çalışıp YMM sınavında başarılı olmak gerekir.